zondag 24 oktober 2010

Eén of géén

Ik woon in een land dat door vele inwoners ervan niet als één land wordt beschouwd. Tot nu toe ben ik nog geen enkele Spanjaard tegengekomen die van zichzelf zegt dat hij 100% Spanjaard is. Nee, ze zijn Valenciaan, Andalusiër, Galiciër, Catalaan, Bask, Mallorquin, Canariër of wat dan ook, maar zeker geen Spanjaard. Slechts een enkeling wil zichzelf ná zijn regionale identiteit best ook nog wel als Spanjaard bestempelen. Toen Spanje in juli de wereldbeker voetbal won, reageerden mijn Valenciaanse vrienden en kennissen droog: "Oh ja, leuk hoor, maar ik zou liever hebben dat Valencia Club de Fútbol de Spaanse competitie zou winnen." Voor buitenstaanders lijkt Spanje misschien heel "één", met één taal, één volk en één cultuur op een schiereiland met hooguit wat Catalanen of Basken die af en toe wat dwars liggen. Maar schijn bedriegt. De grootte van het land, de klimatologische verschillen, de talen en taalvariaties die op het schiereiland gesproken worden en bijna overal bergen die in vroegere tijden reizigers overal de pas afsneden en contact tussen de regio's bemoeilijkten, maken van Spanje een land van grote diversiteit en van grote contrasten.

De Valenciaanse Autonome Regio viert ieder jaar op 9 oktober haar heel eigen feestdag. Op 9 oktober 1238 bevrijdde het christelijke leger van Koning Jaime I de stad van de Moorse bezetters, die al 5 eeuwen de plak zwaaiden in Valencia. Na de bevrijding werd het Koninkrijk Valencia gesticht en werd ook een nieuwe feestdag geboren. Tegenwoordig is 9 oktober een feest van regionale trots voor de Valencianen. Voor sommigen is het er zelfs één van nationale trots, waarbij met natie dan uiteraard de Valenciaanse Autonome Regio, la Comunidad Valenciana, wordt bedoeld. Sommigen hebben het zelfs over het País Valenciano, het Valenciaanse land.

Op 9 oktober wordt de vlag van de Valenciaanse Autonome Regio, de Senyera, met de nodige bombarie van de kathedraal naar het standbeeld van Koning Jaime I gedragen. Vervolgens gaat de vlag naar het stadhuis. Op het plein voor het stadhuis kan het typisch Valenciaanse spektakel van een mascletá uiteraard niet ontbreken. Volksdansers komen na het grof geweld van de mascletá aan de beurt en 's avonds gaat de optocht van "moros y cristianos" door de stad.
Drie uur lang paraderen groepen gehuld in prachtig gedetailleerde christelijke of Moorse legerkostuums op de doffe dreunen van percussiemuziek en oosters aandoende klanken door de straten. De moros zien er angstaanjagend uit. Ze worden afgebeeld als wilde woestelingen die met een gemene grijns op hun gezicht en akelige hakbijlen in hun vuisten de christelijke Spanjaarden martelen en doden. De moren waren zelfs zo barbaars dat ze hun vrouwen als soldaten lieten meevechten. Een schande! De cristianos daarentegen zien er gesofisticeerd en plechtig uit. Er lopen alleen mannen mee in de christelijke legers, netjes zoals beschaafde volkeren horen te zijn.

Negen oktober is tevens de Valenciaanse Valentijnsdag. Toen in 1238 de stad bevrijd werd van de Moren, gaven de Valenciaanse vrouwen als dank groenten en fruit gewikkeld in een doek aan hun bevrijders. Om de bevrijding te gedenken maken banketbakkers al eeuwen marsepeinen figuurtjes van groenten en fruit die in een zakdoek worden gelegd die bij de vier punten wordt samengeknoopt. Deze zakdoek noemt men 'la mocadora' en wordt door de Valenciaanse mannen aan de meest belangrijke vrouw in hun leven geschonken als teken van liefde. Behalve de fruit- en groentefiguurtjes horen in de zakdoek ook nog de "piuleta" en de "troador" thuis. Dit zijn marsepeinen figuurtjes van twee soorten knalvuurwerk, dat op geen enkel Valenciaans feest mag ontbreken. Als je echter naar de vorm van de figuurtjes kijkt is de seksuele boodschap meer dan duidelijk. Laat de piuleta en de troador maar samen knallen op de Valenciaanse Valentijn!

Nadat op 9 oktober alles in de regio naar Valenciaanse trots smaakte, staat de stad drie dagen later in het teken van totaal het tegenovergestelde. Op 12 oktober heeft het hele land vrij om de "día de la hispanidad" te vieren. Dit is de Spaanse nationale feestdag, de dag van de Spaanse eenheid, van het "ik ben trots om Spanjaard te zijn-gevoel". Op 12 oktober 1492 landt Columbus op het Amerikaanse continent en wordt het Spaanse imperium steeds groter en machtiger. De "día de la hispanidad" gedenkt het grote Spaanse rijk in de hele Spaanstalige wereld, dat wil zeggen dat 12 oktober een feestdag is voor meer dan 472 miljoen mensen in 27 landen op 5 verschillende continenten. De feestdag gaat met veel militair vertoon (en stierenvechten!) gepaard en het herdenken van Spanje als de grote kolonisator wordt lang niet overal gewaardeerd. In Valencia wordt er die dag meestal een betoging georganiseerd door rechtse jongens en meisjes die met Spaanse vlaggen zwaaien, maar voor het gros van de Valencianen betekent de día de la hispanidad gewoon lekker een dagje vrijaf en meer niet.

Ik vraag me af: "Bestaat Spanje eigenlijk wel?"

3 opmerkingen:

  1. En, vertel eens of jij ook jou zakdoekje hebt gekregen??Gtje

    BeantwoordenVerwijderen
  2. Mijn vriend is enkel op papier en in de auto een Spanjaard, maar op geen enkele manier een Valenciaan. Geen zakdoekje dus voor mij...

    BeantwoordenVerwijderen
  3. Interessante tekst. Kan me niet voorstellen dat dit in Nederland met Limburgers en Friezen ook zo zou zijn. Hoewel ik soms denk dat ook in Nederland de 'nationalistische ruimte' krimpt. Kunnen mensen steeds minder ruimte aan?

    BeantwoordenVerwijderen